Evald Schorm

6 05 2009
Evald Schorm. Źródło: evaldschorm.cz
Evald Schorm. Źródło: evaldschorm.cz

Evald Schorm to jeden ze sztandarowych filmowców czeskich, przedstawiciel czeskiej nowej fali. Jego kolegami z roku na słynnej FAMU byli m.in. Miloš Forman i Jiří Menzel - gwiazdy światowego formatu. Schorm wśród swoich znajomych uchodził za osobę wyjątkową - duchowego przewodnika. Jak to się stało, że w Polsce mało kto o nim słyszał? Nie wiem. Na szczęście dyrektorzy programowi tegorocznego Kina na Granicy stanęli na wysokonsci zadania i pokazali widzom najlepsze dokonania tego reżysera.

Evald Schorm wyreżyserował 7 pełnometrażowych filmów kinowych, w tym jeden po 17-letniej przerwie (nie, to nie były dobrowolne wakacje) spowodowanej konfliktem z władzami. A skąd ten konflikt? Z filmów oczywiście.

Odwaga na co dzień. Źródło: ihned.cz
Odwaga na co dzień. Źródło: ihned.cz

Debiut Schorma to Odwaga na co dzień (1964) - obraz rozczarowania pokolenia, które w latach ‘50 walczyło o nowy ustrój. Odwaga na co dzień to nie tylko zobrazowany dramat jednostki, dziwne relacje społeczne, które wytwarzał ustrój. To również świetne aktorstwo i niesamowita strona wizualna. Proste i bardzo “czyste” zdjęcia zapierają dech w piersiach i czynią film jeszcze bardziej fascynującym.

Kolejny projekt Schorma to Perły na dnie (1965) - wspólne dzieło młodych reżyserów - zestaw nowelowych filmów opartych na prozie Bohumila Hrabala. Drugi film pełnometrażowy - Powrót syna marnotrawnego (1966). Tego jednak nie widziałam. Przechodzę więc od razu do filmu Intrygantki (1967).

Intrygantki. Źródło: douban.com
Intrygantki. Źródło: douban.com

Intrygantki to niesamowity film o… bezsilności? Nietypowy wydaje się wybór tematu. Nie dość, że film opowiada o 5 nastolatkach, to jeszcze został oparty na nienajlepszej powieści. Sama autorka przyznała, że dopiero Evald Schorm otworzył jej oczy na potencjał drzemiący w jej dziele. Intrygantki to historia córki wysoko postawionego urzędnika partyjnego, która za wszelką cenę chce dołączyć do grupi koleżanek. One jej nie akceptują, z przyjemnością przyjmują jednak smakołyki, które im kupuje aby się przypodobać. Samotna główna bohaterka, pierwsze miłości, problemy z pieniędzmi, kolegami, poczuciem własnej wartości - wszystko to choć pokazane w latach ‘60 jest całkowicie aktualne również dziś. Kiedy jesteśmy brutalni - zawsze tak samo. Brutalność się nie zmienia, podobnie wielki smutek. Intrygantki są bardzo prawdziwe. Czułam się jakbym oglądała wycinki historii mojej i moich kolegów ze szkoły. W każdej podstawówce są dzieci odrzucone, biedne znęcają się nad bogatymi albo odwrotnie. Co zadziwia to fakt, że historię tych 5 młodych dziewcząt opowiedział wyraźnie starszy facet. I zrobił to doskonale. DOSKONALE.

Koniec proboszcza. Źródło: praha.eu
Koniec proboszcza. Źródło: praha.eu

Następne 2 filmy Evalda Schorma to Koniec proboszcza i Dzień siódmy, ósma noc (oba z 1969 roku). Obydwa pokazują czeską wieś pełną stereotypowych postaci pięknie zagranych przez idealnie obsadzonych aktorów. Przez ekran przewija się pełen zestaw przywar ludzkich uosabianych przez m.in. fałszywego księdza, wiejskiego nauczyciela, ekscentryczną babkę, kobietę pragnącą ślubu i narzeczonego ślubu unikającego, wiejską puszczalską… różnice między filmami są jednak oczywiste. Koniec proboszcza to niesamowita tragikomedia budząca co i rusz wybuchy szczerego śmiechu. Dzień siódmy, ósma noc to dużo bardziej przygnębiająca historia. Mieszkańcy wioski w obliczu niewyjaśnionego i wyolbrzymionego niebezpieczeństwa (a może w ogóle nieistniejącego?) zaczynają ulegać zwierzęcym instynktom przetrwania.

Następnie powstał film Psy i ludzie (1970) - połączone w pełen metraż 3 krótkie historie prezentujące relacje tytułowych psów i ludzi. Po tym filmie Evald Schorm nie mógł już pracować. Władze Czechosłowacji skazały go na artystyczną emeryturę. Jak napisano w katalogu Kina na Granicy za Bohumilem Hrabalem, Schorm został artystą w likwidacji. Na szczęście nie do końca. Lata ‘70 i ‘80 spędził w teatrze reżyserując niezapomniane dzieła. To na podstawie jego wersji Braci Karamazow powstał film Petra Zelenki Bracia Karamazow (koprodukcja czesko-polska nagrodzona na 33. FPFF w Gdyni nagrodą Don Kichota Polskiej Federacji Dyskusyjnych Klubów Filmowych).

Ostatni kinowy film Schorma powstawał w roku 1988. Nosi tytuł Właściwie nic się nie stało. Wkrótce po realizacji filmu Evald Schorm zmarł. Jego filmy jednak zupełnie się nie zestarzały. Siła z jaką z pewnością oddziaływały dawniej wciąż w nich tkwi i promieniuje na współczesnych widzów. Filmy Evalda Schorma trzymają w napięciu, dostarczają rozrywki i - przede wszystkim - są świetną pożywką intelektualną dla wszystkich spragnionych głębi. Polecam je każdemu. Pytanie tylko kiedy znów będzie je można obejrzeć w Polsce.


W.AW - WydawnictwoAW

Opcje

Info

Odpowiedz

Możesz używać tagów : <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>